Seminarium o cymbałach i cymbalistach w Kazimierzu Dolnym

Seminarium folklorystyczne zorganizowane w Muzeum Nadwiślańskim w Kazimierzu Dolnym było wyjątkowym spotkaniem poświęconym tradycji cymbałowej. Podczas obrad miałem wielką przyjemność wygłosić referat zatytułowany „Współczesny stan gry na cymbałach w Polsce”, który spotkał się z bardzo żywym zainteresowaniem ze strony słuchaczy.

W seminarium wziął udział również prof. Piotr Dahlig – wybitny znawca tematu i autor monumentalnej, 700-stronicowej monografii „Cymbaliści w kulturze polskiej” – który w swoim wystąpieniu przybliżył zebranym historię instrumentu i sylwetki mistrzów żyjących w XX wieku. Dodatkowo wydarzeniu towarzyszył niezwykle miły akcent osobisty: do Kazimierza sprowadzono z Muzeum Kultury Ludowej w Węgorzewie wystawę upamiętniającą mojego dziadka, Józefa Krupskiego. Otwarcie tej ekspozycji zbiegło się dokładnie ze 101. rocznicą jego urodzin.

Składam serdeczne podziękowania za obecność wszystkim gościom, a w szczególności mojej Rodzinie, przybyłym muzykom, cymbalistom, animatorom kultury ludowej oraz samemu organizatorowi za przygotowanie tego ważnego spotkania.

Fot. Wojciech Krupski, Roksana Butrym, Piotr Krupski

Plakat zapraszający na seminarium folklorystyczne

Co zawierał mój referat? Skrót najważniejszych zagadnień

Dla czytelników, którzy nie mieli okazji uczestniczyć w seminarium, przygotowałem zwięzłe podsumowanie głównych tez i struktury mojego wystąpienia, które opisywało dynamiczne zmiany w polskim ruchu cymbałowym według danych zebranych w 2018 roku:

1. Nowa generacja wykonawców a dawni mistrzowie

Zmiana profilu muzyka: Współczesne pokolenie instrumentalistów wyraźnie różni się od XX-wiecznych twórców. Dzisiejsi cymbaliści to nierzadko osoby z wyższym wykształceniem (w tym muzycznym), dla których cymbały są tylko jednym z wielu opanowanych instrumentów. Globalna cyfryzacja, łatwa komunikacja i możliwość swobodnego podróżowania mocno wpłynęły na ich styl życia i podejście do muzyki.
Cymbaliści bez korzeni regionalnych: Pojawiła się zupełnie nowa, stale rosnąca grupa wykonawców, którzy nie posiadają rodzinnych ani lokalnych tradycji muzycznych. Fascynacja instrumentem sprawia, że kupują oni cymbały i uczą się gry całkowicie samodzielnie, korzystając z nagrań oraz internetowych filmów instruktażowych. W swoich kompozycjach swobodnie łączą inspiracje z różnych regionów, a nawet podpatrują technikę gry artystów z Dalekiego Wschodu.

2. Nowoczesny rynek instrumentów i rewolucja technologiczna

Dostępność instrumentów i strun: Dzisiaj zakup lub zamówienie nowych cymbałów nie stanowi większego problemu – prężnie działają tacy budowniczowie jak Artur Jachimowicz z Kożuchowa czy Jerzy Panek z Futomy. Ich oraz innych rzemieślników można spotkać osobiście m.in. na warszawskim „Targowisku instrumentów” przy festiwalu „Wszystkie Mazurki Świata”.
Rynek wtórny i internetowy: Instrumenty (zarówno nowe, używane, jak i unikalne egzemplarze po dawnych mistrzach sprzedawane przez rodziny w celu kontynuacji tradycji) są powszechnie dostępne na portalach aukcyjnych i ogłoszeniowych w kraju i za granicą. Ułatwieniem jest też zamawianie strun – wystarczy wysłać e-mail bezpośrednio do fabryk produkujących struny fortepianowe.
Elektroniczne strojenie: Tradycyjne, czasochłonne strojenie wyłącznie na słuch lub do innego instrumentu (np. harmonii) zostało wyparte przez technologię. Współcześni muzycy używają tunerów elektronicznych oraz dedykowanych aplikacji na smartfony. Pozwala to na szybkie i znacznie dokładniejsze nastrojenie instrumentu w stroju chromatycznym lub diatonicznym, dzięki czemu zyskuje się więcej czasu na samo muzykowanie.

3. Przekaz tradycji w ujęciu regionalnym (Podkarpacie vs. Wileńszczyzna)

Tradycja podkarpacka: W okolicach Rzeszowa tradycja charakteryzuje się pełną ciągłością. Przekaz nie został zakłócony przez wojnę i od wielu pokoleń przechodzi z dziada pradziada w rodzinach i najbliższej okolicy, dzięki czemu Podkarpacie stanowi obecnie największe skupisko cymbalistów w Polsce.
Tradycja wileńska: W przypadku tradycji wileńskiej powojenny przekaz mistrzów był znacznie trudniejszy ze względu na brak zainteresowania w ich najbliższym otoczeniu. Choć tylko kilku muzyków zdołało przekazać swoje unikalne umiejętności młodszemu pokoleniu, to zaszczepiony przez nich „bakcyl” zaowocował powołaniem grupy kilkudziesięciu młodych ludzi, którzy są dziś dumnymi spadkobiercami muzyki z Wileńszczyzny.
Fenomen szkółek: Pod koniec XX wieku kluczową rolę odegrały lokalne szkółki cymbałowe, gdzie jeden nauczyciel pracował z kilkunastoma uczniami jednocześnie, rozsiewając ziarno, które zbiera plony do dziś.

4. Struktura i zakres źródłowy opracowania

Uzupełnienie luki biograficznej: Moja praca skupia się na młodych adeptach i osobach, które zaczęły grać na początku XXI wieku, uzupełniając tym samym biografie nieujęte we wcześniejszej monografii prof. Dahliga. Uwzględniłem w niej także ostatnich wielkich mistrzów, których życie dobiegło końca w pierwszych dwóch dekadach obecnego stulecia.
Ponad 60 biografii i mapy: W opracowaniu szczegółowo opisałem m.in. działalność szkółki Wacława Kułakowskiego, szkoły cymbalistów wileńskich prowadzonej przez Stowarzyszenie „Zacheusz”, a także zamieściłem ponad 60 szczegółowych biografii współczesnych cymbalistów, spis ogólnopolskich imprez oraz sylwetki budowniczych.
Dane statystyczne i kartografia: Do pracy dołączyłem unikalne mapy wskazujące dokładne miejsca zamieszkania wszystkich czynnych cymbalistów w Polsce oraz autorskie wykresy pokazujące strukturę wieku wykonawców w 2018 roku.

Czas jednak płynie nieubłaganie, ruch cymbałowy dynamicznie się rozwija i dzisiaj na mapie Polski pojawiają się już kolejni młodzi muzycy, co czyni te ciągłe obserwacje jeszcze bardziej pasjonującymi.