Na zaproszenie mojego serdecznego przyjaciela Antoniego Lewandowskiego wybrałem się na wycieczkę turystyczną do Wejherowa. Jednym z punktów naszego programu dnia była wizyta w Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej.
Przechadzając się po muzealnych salach, ze sporym zaskoczeniem natrafiłem na cymbały. Niestety, zapytany przeze mnie personel muzeum nie był w stanie podać żadnych szczegółów na temat pochodzenia tego egzemplarza – brakuje informacji o wieku instrumentu, pochodzeniu, jego budowniczym czy dawnych właścicielach. Jako pasjonat nie mogłem jednak przejść obok niego obojętnie i postanowiłem przyjrzeć się bliżej samej konstrukcji.
Analiza konstrukcyjna eksponatu
Mimo braku dokumentacji, sam instrument zdradza sporo ciekawych faktów na temat dawnych praktyk lutniczych i wykonawczych:
-
Układ strun: Cymbały posiadają 15 pasm strun, z których każde składa się z 5 strun (łącznie daje to 75 strun).
-
Materiał strun: Wyraźne pofalowania na zachowanych strunach sugerują, że zostały one pozyskane z rozplecionych, stalowych linek używanych w motoryzacji. W dawnych czasach, przy braku dostępu do fabrycznych strun, był to stosunkowo częsty i praktyczny zabieg stosowany przez wiejskich muzykantów.
-
Kwestia stroju: Z powodu braku naciągu i kompletności strun instrument jest nienastrojony, co uniemożliwia dziś odtworzenie systemu strojenia używanego przez jego dawnego właściciela.
-
Detale zdobnicze: Płyta rezonansowa posiada otwory w kształcie serc, wokół których wykonano dookoła wieniec z małych otworków.
-
Akcesoria: Wyeksponowano również jedną pałeczkę. Trudno jednak ocenić, czy była ona faktycznym narzędziem pracy dawnego muzykanta, czy wykonano ją jedynie na potrzeby prezentacji wystawienniczej.
O wejherowskiej skarbnicy kultury
Samo Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie to niezwykle zasłużona placówka. Powstała w 1968 roku z inicjatywy lokalnych społeczników i regionalistów, nawiązując do idei przedwojennego Muzeum Kaszubsko-Pomorskiego w Sopocie, tworzonego przez Aleksandra Majkowskiego.
Od 1995 roku siedzibą muzeum jest zabytkowy Pałac Przebendowskich i Keyserlingków, usytuowany w parku u podnóża Kalwarii Wejherowskiej. W strukturach instytucji działa dziś kilka wyspecjalizowanych działów – w tym Dział Muzyki – które zajmują się gromadzeniem, ochroną i popularyzacją bogatego dziedzictwa kulturowego Kaszub. Biorąc pod uwagę profile badawcze muzeum, obecność cymbałów w tych zbiorach jest cennym akcentem, który z pewnością zasługuje na dalsze szczegółowe opracowanie etnomuzykologiczne.
