Uczniowie cymbalistów wileńskich (cz. 3) – Paweł Grupkajtys

Tradycja gry na cymbałach wileńskich na Warmii i Mazurach przetrwała dzięki bezpośredniemu przekazowi mistrzów powojennej generacji przesiedleńców. Jedną z kluczowych postaci młodszego pokolenia kontynuatorów tego stylu jest Paweł Grupkajtys. Jego działalność łączy autentyczne wykonawstwo muzyki tradycyjnej z nowoczesną animacją kultury i edukacją regionalną.

Przypadek, który zdecydował o drodze życiowej

Paweł Grupkajtys urodził się w 1981 roku w Nowej Wsi Ełckiej. Jego wejście w świat muzyki tradycyjnej było dziełem czystego przypadku. W 1994 roku trafił do lokalnego Domu Kultury, mając jedynie oddać kasety wideo w zastępstwie starszego brata. Na korytarzu usłyszał nietypowe dźwięki, które doprowadziły go do sali, gdzie właśnie grał Wacław Kułakowski – wileński cymbalista prowadzący tam zajęcia.

Spotkanie to zaowocowało natychmiastową próbą gry. Pod okiem mistrza Grupkajtys opanował swój pierwszy walc, a regularną naukę rozpoczął we wrześniu 1994 roku. Postępy były szybkie – już po miesiącu uczeń znał około 20–30 utworów, w tym oberki oraz flagowy Marsz Towarzyszy. Stał się częścią liczącej wówczas blisko 30 osób grupy uczniów Wacława Kułakowskiego, kształcących się pod jego okiem w ośrodkach w Stradunach i Nowej Wsi Ełckiej.

Paweł Grupkajtys i Mistrz Wacław Kułakowski

Metoda wzrokowo-słuchowa i własne podejście pedagogiczne

Wacław Kułakowski stosował tradycyjną metodę wzrokowo-słuchową, opierającą się na bezpośrednim naśladownictwie. Nauka polegała na wielokrotnym słuchaniu melodii, a następnie intuicyjnym szukaniu odpowiednich wysokości dźwięków na strunach instrumentu.

Paweł Grupkajtys z czasem zaczął asystować swojemu mistrzowi, by z biegiem lat wypracować własny system pedagogiczny, oparty na pracy w parach:

• Edukacja komplementarna: Lekcje prowadzone są równolegle z dwójką dzieci.

• Rotacja ról: Podczas gdy jeden uczeń gra, drugi obserwuje układ rąk i zapamiętuje melodię. Po chwili następuje zmiana.

• Zapobieganie znużeniu: Taki podział ról chroni młodych wykonawców przed szybkim zmęczeniem, co bywa problemem przy monotonnych lekcjach indywidualnych.

Obecnie Grupkajtys koncentruje się na rekonstrukcji tradycji muzycznych w miejscach, gdzie dawni muzycy nie pozostawili następców. Prowadzi klasy cymbałów w Domu Kultury w Lidzbarku Warmińskim oraz w świetlicy wiejskiej w Bystrym koło Giżycka (we współpracy z Centrum Kultury w Wilkasach).

Wykształcenie i kompetencje menedżerskie

W przeciwieństwie do dawnych muzykantów ludowych, współcześni kontynuatorzy często łączą praktykę z formalnym wykształceniem z zakresu zarządzania kulturą. Paweł Grupkajtys systematycznie podnosił swoje kwalifikacje w tym obszarze:

• Edukacja akademicka: W latach 2006/2007 ukończył fakultety z Tworzenia Tożsamości Kulturowej oraz Komunikacji Międzykulturowej.

• Zarządzanie projektami: W 2009 roku ukończył kurs z logiki projektowej i pisania wniosków o dotacje (Regionalny Ośrodek EFS w Ełku), a w 2010 roku kurs „Nowoczesny Menedżer Kultury” w Ełckim Centrum Kultury.

• Kompetencje pomocnicze: Uczestniczył m.in. w szkoleniach z zakresu prowadzenia świetlic jako centrów aktywizacji społecznej oraz w warsztatach tańców historycznych (menuet, kontredans, polonez) i rytmiki.

Działalność artystyczna i najważniejsze osiągnięcia

Kariera sceniczna Pawła Grupkajtysa rozpoczęła się pod koniec 1994 roku od założenia wraz z Mistrzem (tak zwracano się do Wacława Kułakowskiego) oraz Kamilem Korkiem kapeli „Kresowiacy”. Zespół regularnie koncertował w kraju i za granicą (m.in. na Kaziukach Wileńskich w Niemenczynie w 1994 roku).

Jako solista i członek składów tradycyjnych Grupkajtys zdobył szereg prestiżowych wyróżnień:

Ogólnopolski Festiwal Kapel i Śpiewaków Ludowych w Kazimierzu nad Wisłą

• 2000–2002: Sukcesy pedagogiczne – jego uczniowie zdobywali tytuły laureatów w kategorii „Duży-Mały”.

• 2001: III nagroda w kategorii solistów instrumentalistów.

• 2002: I nagroda w kategorii „Duży-Mały” dla podopiecznego Arkadiusza Krawiela z Węgorzewa.

• 2011: III nagroda w kategorii solistów instrumentalistów.

• 2014: II nagroda w kategorii kapel wraz z zespołem Chłopcy z Nowoszyszek.

Spotkania Cymbalistów w Rzeszowie

• 2011: Nagroda Główna „Grand Prix” podczas XXX edycji festiwalu.

• 2012: III nagroda na XXXI edycji festiwalu.

Inne wyróżnienia i projekty

• Praca zespołowa: Udział w międzynarodowych festiwalach, takich jak „Griežynė” w Wilnie (1998) czy I Światowy Zjazd Wilniuków (2009). Stała współpraca z Teatrem Obrzędowym „Zielona Dąbrowa” z Nowej Wsi Ełckiej.

• Nagroda Marszałka: W 2011 roku otrzymał Nagrodę Marszałka Województwa Warmińsko-Mazurskiego w dziedzinie kultury.

Kapela Chłopcy z Nowoszyszek

Ważnym etapem działalności Grupkajtysa było założenie na przełomie 2012 i 2013 roku kapeli Chłopcy z Nowoszyszek (wspólnie z Piotrem Fiedorowiczem, Pawłem Luto oraz Adrianem Żukowskim). Grupa opiera swój program na repertuarze dwóch wybitnych muzyków północno-wschodniej Polski: Franciszka Racisa oraz Wacława Kułakowskiego.

Zespół regularnie koncertuje na kluczowych festiwalach muzyki tradycyjnej w Polsce (m.in. „Wszystkie Mazurki Świata”, „Jarmark Jagielloński”) oraz reprezentuje polską kulturę ludową na Litwie i Białorusi, popularyzując regionalny wariant gry na cymbałach wśród współczesnej publiczności.