Rozgłośnia Polskiego Radia w Olsztynie odgrywa kluczową rolę w procesie przywracania oraz utrwalania pamięci o tradycji gry na cymbałach wileńskich. Dziedzictwo to, przywiezione na teren Warmii i Mazur przez powojennych przesiedleńców z Kresów Wschodnich, przetrwało do dziś w dużej mierze dzięki systematycznej pracy dokumentacyjnej olsztyńskich dziennikarzy. Działalność ta, prowadzona od lat 70. XX wieku, pozwala na zachowanie ciągłości historycznej między pierwszym pokoleniem wykonawców a ich współczesnymi następcami.
Maryna Okęcka-Bromkowa i pionierskie nagrania terenowe
Fundamentem radiowego archiwum w tym zakresie są materiały zarejestrowane przez Marynę Okęcką-Bromkową (1922–2003). Była ona wybitną dziennikarką, literatką oraz badaczką kultury ludowej, która w 1979 roku za swoje zasługi została uhonorowana Nagrodą im. Oskara Kolberga. Okęcka-Bromkowa realizowała liczne audycje reportażowe i dokumentalne, w tym cykl „Z malowanej skrzyni”, zbierając podania, pieśni oraz rejestrując instrumentalistów z całego regionu.
W latach 70. XX wieku zorientowała się, jak istotnym i unikalnym zjawiskiem jest obecność dawnych muzyków kresowych na Warmii i Mazurach. Dzięki jej zaangażowaniu i wyjazdom terenowym utrwalono nagrania wybitnych cymbalistów wileńskich tamtego okresu. W zasobach archiwalnych zachowały się rejestracje wykonawców takich jak Edward Makasewicz (występujący solo oraz w składach zespołowych), Jan Hołubowski, Antoni Ciukszo oraz Konstanty Kuncewicz. Taśmy te stanowią dzisiaj bezcenny materiał źródłowy do badań nad ich dawnym stylem gry i repertuarem.
Kontekst polityczny i Ogólnopolskie Zajazdy Cymbalistów
Z inicjatywy Maryny Okęckiej-Bromkowej w 1978 roku narodziła się idea organizacji Zajazdów Cymbalistów na zamku w Lidzbarku Warmińskim. Przedsięwzięcie to wiązało się jednak z poważnymi trudnościami natury politycznej. Ówczesna cenzura w PRL restrykcyjnie podchodziła do wszelkich kwestii związanych z utraconą na rzecz Związku Radzieckiego Wileńszczyzną. Oficjalne eksponowanie kresowego pochodzenia muzyków oraz ich tradycji było niemożliwe.
Aby ominąć te restrykcje, organizatorzy zastosowali fortel literacki, odwołując się do postaci Jankiela z „Pan Tadeusza” Adama Mickiewicza. Klasyka narodowa posłużyła za bezpieczny parawan, pod którym można było zaprezentować autentyczną kulturę wileńską. Wymogi ówczesnych władz doprowadziły do sytuacji, w której podczas edycji festiwalu w 1980 roku, pięciu występujących wspólnie cymbalistów musiało posiadać na instrumentach wyraźny, wymalowany białą farbą napis: ZIEMIA OLSZTYŃSKA. Ten pragmatyczny kompromis pozwolił jednak na uratowanie wydarzenia i publiczną prezentację muzyki.
 |
| Cymbały Stanisława Kondrata (fot. Piotr Krupski) |
Anna Minkiewicz-Zaremba i współczesna kontynuacja misji
Tradycja dokumentowania muzyki cymbalistów jest w Polskim Radiu Olsztyn kontynuowana. Współcześnie zadanie to realizuje Anna Minkiewicz-Zaremba, doświadczona reportażystka i publicystka zajmująca się tematyką społeczną, historyczną oraz kulturową regionu. Za swoje reportaże radiowe była wielokrotnie wyróżniana w konkursach dziennikarskich, co potwierdza jej warsztat w dokumentowaniu lokalnego dziedzictwa.
Anna Minkiewicz-Zaremba czasem włącza historyczne nagrania do swojej autorskiej audycji „Lista Przebojów Muzyki Ludowej”. Dzięki temu unikalne rejestracje z lat 70. XX wieku, dokonane przez jej poprzedniczkę, funkcjonują w żywym obiegu antenowym obok nagrań współczesnych. Pozwala to słuchaczom na bezpośrednie porównanie dawnego wykonawstwa z grą muzycznych spadkobierców tamtego pokolenia – dzieci, wnuków i po prostu uczniów dawnych mistrzów, którzy kontynuują tę unikalną tradycję.
Rocznica rozgłośni i dostępność audycji
W bieżącym roku Polskie Radio Olsztyn obchodzi 72. rocznicę swojego istnienia. Przez cały ten okres instytucja ta pozostaje jednym z najważniejszych ośrodków dokumentujących tożsamość kulturową północno-wschodniej Polski.
Audycja „Lista Przebojów Muzyki Ludowej” emitowana jest w każdą niedzielę w godzinach od 6:00 do 7:00. Ze względu na ograniczony zasięg nadajników naziemnych, osoby zainteresowane polską tradycją muzyczną oraz historią cymbałów mogą śledzić program za pośrednictwem oficjalnego streamingu internetowego rozgłośni, dostępnego pod adresem:
 |
| Fot. Ryszard Czerniewski Źródło: Olsztyn-Warszawie : Panorama XXX-lecia. |