Za nami kolejna, już 38. edycja Spotkań Cymbalistów w Rzeszowie. To cykliczne wydarzenie od dziesięcioleci stanowi jeden z najważniejszych punktów na mapie polskiej etnomuzykologii i folklorystyki, skupiając artystów podtrzymujących tradycję gry na tym wyjątkowym instrumencie. W tym roku miałem okazję przyjrzeć się prezentacjom z bliska, zasiadając w komisji konkursowej oceniającej zarówno solistów, jak i kapele z cymbałami.
Praca w jury i kryteria oceny
Ocena uczestników tak zakorzenionego w tradycji przeglądu to odpowiedzialne zadanie, wymagające zestawienia ze sobą różnych regionalnych stylów wykonawczych oraz stopnia opanowania instrumentu. W składzie komisji sędziowskiej miałem przyjemność współpracować z uznanymi specjalistami z zakresu etnologii i etnomuzykologii. Obok mnie przy stole jurorskim zasiedli:
- dr Bożena Lewandowska (etnomuzykolog),
- dr hab. Mariola Tymochowicz (etnolog),
- Janusz Jaskulski (etnolog, folklorysta i etnomuzykolog).
 |
| Jury. Fot. Wojewódzki Dom Kultury w Rzeszowie. |
Przebieg przesłuchań konkursowych: Soliści i kapele
Całość wydarzenia została rozłożona na dwa dni intensywnych przesłuchań i odbyła się w rzeszowskim Klubie „Bohema”. Funkcję konferansjera pełnił Czesław Drąg, który od lat dba o sprawny, profesjonalny i merytoryczny przebieg prezentacji na scenie.
Zmagania konkursowe podzielono według przejrzystego klucza:
Pierwszy dzień (7 grudnia): Dzień ten należał wyłącznie do solistów. Na scenie zaprezentowało się łącznie 27 cymbalistów, w trzech odrębnych kategoriach wiekowych.
Drugi dzień (8 grudnia): Przed publicznością i komisją wystąpiło 16 kapel prezentujących tradycyjny repertuar z cymbałami w składzie instrumentalnym.
 |
| „Karczmarze” z Rzeszowa z cymbałami węgierskimi. Fot. Piotr Krupski. |
Oficjalny mecenat i nagrody Ministerstwa Rolnictwa
Spotkania Cymbalistów niezmiennie odbywają się pod oficjalnym patronatem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, co podkreśla rangę imprezy w kontekście ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego.
W tej edycji doszło jednak do niespodziewanego i bardzo pozytywnego akcentu ze strony innego resortu. Ryszard Rabeszko przywiózł ze sobą specjalne nagrody finansowe przeznaczone dla wyróżniających się solistów oraz kapel z ramienia Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. To cenne i praktyczne wsparcie.
 |
| Pamiątkowe statuetki dla uczestników w formie pałeczek do cymbałów. Fot. Piotr Krupski. |
Jak zmieniały się Spotkania Cymbalistów? Perspektywa historyczna
Aby w pełni zrozumieć specyfikę współczesnych przesłuchań, warto osadzić je w kontekście historycznym. Rzeszowski przegląd rozwijał się od 1981 roku. Pierwsza edycja ruszyła w grudniu 1981 roku i poza jedną przerwą w roku 1983, impreza odbywa się nieprzerwanie. Z zachowanych dokumentów wyłania się ciekawa kronika zmian organizacyjnych, geograficznych i regulaminowych.
 |
| W oczekiwaniu na wyniki konkursu cymbaliści zainicjowali wspólne granie. Fot. Jerzy Polanowski. |
Zmiany przestrzeni festiwalowej
Festiwal na przestrzeni lat zmieniał swoją przestrzeń lokalową. W swoich początkach impreza była silnie związana z rzeszowskim klubem „Turkus”, by po latach przenieść się do restauracji „Bohema”, która obecnie gości uczestników i tworzy klimat tych spotkań.
Ewolucja formuły i kategorii wiekowych
Formuła konkursu elastycznie reagowała na procesy demograficzne i potrzebę międzypokoleniowego przekazu tradycji. W 1982 roku (podczas drugiej edycji) utworzono osobną sekcję dla młodzieży, a w 1991 roku wydzielono dedykowaną kategorię dla dzieci. Z czasem organizatorzy zaczęli również przyznawać nagrody specjalne, które wykraczały poza samych wykonawców – zaczęto doceniać nauczycieli i instruktorów uczących gry na cymbałach oraz samych wytwórców instrumentów.
Otwarcie geograficzne i stylistyczne
Przez długie lata trzon wykonawców stanowili muzycy z Podkarpacia, gdzie tradycje cymbałowe są najsilniejsze. Przełom nastąpił w 2011 roku, kiedy regulamin otworzył się na nowe regiony. To właśnie wtedy na rzeszowskiej scenie zadebiutowali pierwsi cymbaliści z Dolnego Śląska oraz z województwa warmińsko-mazurskiego. Wraz z tą zmianą wprowadzono także innowację stylistyczną: możliwość zaprezentowania przez uczestnika jednego utworu spoza ścisłego nurtu tradycyjnej muzyki ludowej.
Wszystkim uczestnikom 38. Spotkań Cymbalistów serdecznie gratuluję. Wysoki poziom gry solowej oraz zgranie kapel dowodzą, że instrument ten wciąż ma przed sobą przyszłość i trafia w ręce kolejnych pokoleń sprawnych wykonawców.
 |
| Dwie równorzędne II nagrody dla Piotra Karpuka i Jakuba Bukowskiego z Ełku. Fot. Wojewódzki Dom Kultury w Rzeszowie. |