Krzysztof Kołtun to poeta i etnograf, który w swojej twórczości regularnie porusza tematykę związaną z historią i kulturą Kresów Wschodnich. Jest autorem kilkudziesięciu publikacji książkowych, a także inicjatorem i organizatorem ogólnopolskich konkursów poetyckich. Wydarzenia te od lat skupiają rozproszone po świecie literackie środowiska kresowe oraz pozwalają na promowanie młodych autorów podejmujących tę tematykę.
W czerwcu 1988 roku, pod wrażeniem gry dwóch instrumentalistów – Józefa Krupskiego oraz Andrzeja Zajko – Krzysztof Kołtun napisał wiersz zatytułowany „Od Litwy”, który bezpośrednio zadedykował obu tym cymbalistom.
Radiowa prezentacja i historia ekspozycji maszynopisu
Napisany w trakcie Ogólnopolskiego Festiwalu Kapel i Śpiewaków Ludowych w Kazimierzu Dolnym utwór szybko doczekał się prezentacji na antenie ogólnopolskiej. Autor przedstawił go osobiście w popularnej audycji Teresy Łozińskiej „Kiermasz pod kogutkiem”, nadawanej przez Program 1 Polskiego Radia bezpośrednio z kazimierskiego rynku.
Oryginalny maszynopis wiersza, opatrzony odręczną, autorską dedykacją poety, po latach stał się elementem ekspozycji muzealnej. Dokument ten był prezentowany szerokiej publiczności w latach 2017–2018 w ramach wystawy wspomnieniowej poświęconej Józefowi Krupskiemu. Ekspozycja ta była pokazywana w kluczowych dla tradycji kresowej i festiwalowej ośrodkach: w Węgorzewie, Lidzbarku Warmińskim, Kazimierzu Dolnym oraz w Niemenczynie na Litwie.
Od Litwy
Józefowi Krupskiemu i Andrzejowi Zajko – cymbalistom
Z janowego ziela i janowych czarów
– rosy przesianej przez słoneczny przetak
Z bursztynowego piasku na drogach podróżnych,
po których kruszyny serca
– los pokradł
I w zorzy tęsknot – wschodzącej od Niemna
ta muzyka wileńskich cymbałów
rozkoszą weselna –
Skąd tyle dróg miłunem zarosłych
prowadzi w szczęśliwe progi
Ojczyzny
– budzi miłość, łzy koi
i ból codzienności
w święty chleb przemienia.
25.VI.1988r. Kazimierz Dolny
Krzysztof Kołtun
 |
| Józefowi Krupskiemu – cymbaliście z Litwy który grą swoją i wnętrzem duszy otworzył bramy Kresów – z wdzięcznością na kolanie pisząc ten wiersz w Kazimierzu ofiaruję na pamiątkę. Krzysztof Kołtun |
Analiza struktury i motywów wiersza
Wiersz „Od Litwy” to utwór o charakterze nastrojowym, w którym autor buduje bezpośredni pomost między brzmieniem tradycyjnego instrumentu a pamięcią o utraconym krajobrazie Kresów.
-
Kontekst czasu i motywy natury: Utwór powstał 25 czerwca, czyli bezpośrednio po nocy świętojańskiej. Fakt ten znajduje odzwierciedlenie w pierwszych wersach, gdzie pojawia się „janowe ziele” i „janowe czary”. Autor wykorzystuje motywy przyrodnicze (rosa, słoneczny przetak, bursztynowy piasek), aby oddać specyfikę nastroju, jaki budzi w nim gra na cymbałach.
-
Motyw drogi i utraty: Druga część pierwszej strofy odnosi się do doświadczenia przesiedlenia i utraty stron rodzinnych („drogi podróżne”, „kruszyny serca – los pokradł”). Przestrzeń geograficzna reprezentowana przez rzekę Niemen staje się symbolem tęsknoty, która rezonuje w muzyce wileńskich instrumentalistów.
-
Terapeutyczna i społeczna rola muzyki: Wiersz wskazuje na kulturową siłę tradycji muzycznej. Brzmienie wileńskich cymbałów nie jest tu jedynie rozrywką („rozkoszą weselna”), ale ma moc przywracania pamięci o utraconej Ojczyźnie. W ostatnich wersach autor przypisuje muzyce funkcję wręcz sakralną i pocieszającą – melodia „budzi miłość, łzy koi” oraz przekształca trudny, powojenny los („ból codzienności”) w wartość nienaruszalną, metaforycznie nazwaną „świętym chlebem”.
-
Forma utworu: Jest to wiersz wolny, pozbawiony rymów, w którym rytm wyznaczany jest przez emocjonalne pauzy (myślniki) oraz metaforyczne wyliczenia. Taka konstrukcja oddaje płynność i gęstość dźwięków charakterystycznych dla techniki gry na cymbałach.