Geneza i założenia programowe festiwalu
Międzynarodowy Festiwal Folkloru Instrumentalnego „Griežynė” jest najstarszą w regionie wschodniego Bałtyku (przez długi czas była jedyną) imprezą tego gatunku na Litwie, odbywającą się w Wilnie co dwa lata. Festiwal został wymyślony i zrealizowany w 1992 r. przez miłośników folkloru instrumentalnego – Algirdasa Klovę, Onę Šaltytė i Arūnasa Lunysa. Nazwa „Griežinė” nie została wybrana przypadkowo. To skrzypce popularnie nazywane są griežynė, a przecież jest to jeden z głównych instrumentów muzyki ludowej, nie tylko na Litwie.
Inicjatywa ta wyrosła z potrzeby zorganizowania oddzielnego wydarzenia poświęconego wyłącznie muzyce instrumentalnej, co stanowiło rozwinięcie wcześniejszych doświadczeń z festiwalu pieśni i tańca „Skamba, skamba kankliai”, w ramach którego realizowano pojedyncze wieczory o tej tematyce. Formuła „Griežynė” od pierwszej edycji łączyła prezentacje koncertowe z działaniami warsztatowymi, pokazami budowy instrumentów oraz wystawami fotograficznymi. Inauguracja edycji z 1992 roku rozpoczęła się od ceremonii poświęcenia flagi festiwalowej w kościele św. Kazimierza, po której uczestnicy przeszli w uroczystym korowodzie do Pałacu Kultury Łącznościowców.
Kontekst międzynarodowy i cele etnomuzykologiczne
Celem festiwalu jest zapoznawanie litewskiej publiczności z muzykami ludowymi różnych narodów, ich instrumentami i muzyką tradycyjną, a także pokazywanie autentycznej litewskiej tradycji muzycznej. Na „Griežynė” grali przedstawiciele: Litwy, Łotwy, Estonii, Rosji, Ukrainy, Białorusi, Polski, Finlandii, Anglii, Szwecji, Norwegii, Danii, Peru, Irlandii, Walii, USA, Włoch, Grecji, Japonii, Iranu, Turcji, Chin, Węgier i innych krajów.
W programie pierwszej edycji w 1992 roku wzięli udział wykonawcy z siedmiu państw. Wśród gości zagranicznych zaprezentowała się m.in. peruwiańska formacja Los Cholos pod kierownictwem Cholo Quispe, wykonująca muzykę Andów i Ameryki Łacińskiej, a także szkocki zespół Drumalban, w którego instrumentarium znalazły się dudy, harfa szkocka, melodeon oraz instrumenty perkusyjne. Tradycyjne norweskie melodie taneczne i tanga wykonali Gjermund Koltveit oraz Atle Lien Jensen, łącząc brzmienie skrzypiec z akordeonem guzikowym. Z kolei szwedzki skrzypek Per Runberg odtworzył dawne tańce na tradycyjnych instrumentach strunowych. Stronę litewską reprezentowała zawodowa grupa folkloru instrumentalnego Sutaras prowadzona przez Antanasa Fokasa, grająca na kanklės, bandoniach oraz tradycyjnych instrumentach dętych, takich jak ragai czy ožragiai.
Udział polskich wykonawców i tradycje wileńskie
Na pierwszej w historii edycji tego festiwalu w 1992 r. pojawiła się m.in. Kapela z Sulim (z cymbalistą Józefem Iwanowskim) oraz cymbalista Andrzej Zajko. Miał tu również zagrać mój dziadek, cymbalista Józef Krupski, ale niestety zmarł dwa miesiące wcześniej.
Muzycy z Kapeli z Sulim zagrali w tradycyjnym składzie: cymbały, skrzypce i harmonia. Z kolei trzynastoletni wówczas Andrzej Zajko wystąpił jako kontynuator wileńskiej szkoły gry, co spotkało się z dużym zainteresowaniem ze strony badaczy oraz zgromadzonej publiczności.
Dokumentacja ikonograficzna i kinowa festiwalu
W ramach działań towarzyszących festiwalowi w 1992 roku w galerii „Langas” zorganizowano wystawę reprodukcji fotografii Balysa Buračasa z początku XX wieku, dokumentującą wędrownych niewidomych muzyków, trębaczy oraz wiejskich akordeonistów z Dzukii. W sali wideo „EOSS” wileńskiego Centrum Sztuki Współczesnej uruchomiono sekcję filmową, prezentującą archiwalne i nowe produkcje poświęcone ludowej muzyce instrumentalnej z różnych regionów świata.
Zachowały się nagrania z „Griežynė” z 1992 r., które zostały wydane dwa lata później na kasecie magnetofonowej. Możemy zatem posłuchać jak wspaniale publiczność przyjęła zarówno Kapelę z Sulim, jak i Andrzeja Zajko:
 |
| Okładka kasety magnetofonowej wydanej w 1994 r. |
 |
| Wykonawcy, którzy znaleźli się na kasecie |
 |
| Pamiątka z festiwalu przywieziona przez Andrzeja Zajko |
Super 🙂
Dziękuję 🙂