Jan Racis, filmowiec oraz wieloletni dokumentator wydarzeń kulturalnych, utrwalił na taśmie filmowej grę między innymi dwóch cymbalistów z obszaru Polski północno-wschodniej. Dzięki tym unikalnym materiałom kronikarskim możliwe jest bezpośrednie zapoznanie się z techniką wykonawczą w ujęciu historycznym.
Jan Racis – kronikarz i dokumentalista regionu
Jan Racis przez dekady systematycznie rejestruje dziedzictwo kulturowe i przemiany społeczne w regionie północno-wschodniej Polski. Jego działalność zawodowa i instruktorska wiąże się z dwoma głównymi ośrodkami:
Miejsko-Gminny Ośrodek Kultury (M-GOK) w Gołdapi: Do początku lat 90. XX wieku pracował tam jako instruktor, prowadząc zajęcia z fotografii oraz filmu dla młodzieży. W tym okresie regularnie dokumentował codzienne życie miasta, architekturę, wydarzenia lokalne, uroczystości państwowe oraz imprezy kulturalne.
Muzeum Kultury Ludowej w Węgorzewie: Jako dokumentalista tej instytucji rejestrował kluczowe wydarzenia folklorystyczne dokumentujące kulturę tradycyjną regionu.
Prace filmowe realizowane były m.in. na taśmie 16 mm (tzw. szesnastce) we współpracy z młodymi uczestnikami warsztatów. Jan Racis zabezpieczył i zachował obszerną część swoich archiwalnych zbiorów i obecnie sukcesywnie digitalizuje zgromadzony materiał – proces ten objął już przetworzenie kilku tysięcy unikalnych negatywów fotograficznych oraz materiałów filmowych. Cyfrowe wersje tych kronik, udostępniane w serwisie YouTube na kanale Paulina i Jan Racis, stanowią cenne źródło etnograficzne i historyczne.
Analiza archiwalnych materiałów filmowych
Udostępnione nagrania pochodzą z dwóch imprez folklorystycznych organizowanych w Węgorzewie na początku lat 80. XX wieku:
1. VI Święto Wiosny w Węgorzewie (26–27 marca 1983 r.)
Film dokumentuje przebieg szóstego konkursu wiosennego, wystawy pisanek, palm i rękodzieła oraz koncerty kapel ludowych. Materiały filmowe z tego wydarzenia są dostępne pod poniższymi odnośnikami z precyzyjnymi znacznikami czasu:
- 📺 https://youtu.be/jP9zjI9NsXg?t=2m56s
- 📺 https://youtu.be/jP9zjI9NsXg?t=5m32s
- 📺 https://youtu.be/jP9zjI9NsXg?t=8m24s
- 📺 Pełny materiał wideo: http://www.youtube.com/watch?v=jP9zjI9NsXg
 |
| Aleksander Bartkiewicz (Giże k. Ełku) 1983 r. |
2. IV i V Suwalski Jarmark Folkloru w Węgorzewie (1981–1982 r.)
Czarno-biały film dokumentalny rejestruje czwartą (1–2 sierpnia 1981 r.) oraz piątą (31 lipca – 1 sierpnia 1982 r.) edycję jarmarku. Materiał pokazuje występy zespołów tanecznych i śpiewaczych oraz kiermasz sztuki ludowej. W kronice utrwalono postać drugiego cymbalisty.
 |
| Prawdopodobnie Józef Iwanowski, 1981 r. |
Nagranie z tego festiwalu można obejrzeć bezpośrednio pod linkami:
- 📺 https://youtu.be/GzpTaz6UqxI?t=2m25s
- 📺 Pełny materiał wideo: http://www.youtube.com/watch?v=GzpTaz6UqxI
Znaczenie dokumentacji dla zachowania tradycji
Z perspektywy dekad materiały zarejestrowane przez Jana Racisa zyskały unikalną wartość naukową. W latach 80. XX wieku na terenie Warmii i Mazur żyli i koncertowali jeszcze muzycy z generacji przesiedleńców, którzy wynieśli umiejętność budowy instrumentów oraz repertuar bezpośrednio z przedwojennych Kresów Wschodnich II RP.