Cymbaliści na Litwie

Zmiana granic po II wojnie światowej diametralnie wpłynęła na losy muzyków tradycyjnych z Kresów Wschodnich. Wiemy, że do Polski – głównie na tzw. Ziemie Odzyskane (dzisiejsze województwa zachodniopomorskie oraz warmińsko-mazurskie) – przesiedliło się co najmniej kilkudziesięciu wybitnych wileńskich cymbalistów. Ich powojenne losy zostały doskonale opisane w literaturze naukowej, m.in. w monografii prof. Piotra Dahliga „Cymbaliści w kulturze polskiej” oraz w pracy Bogdana Matławskiego „Cymbaliści na Pomorzu Zachodnim po 1945 roku. Spadkobiercy Jankiela”.

Co jednak z tymi, którzy postanowili nie opuszczać swoich rodzinnych stron, pozostali na Wileńszczyźnie i stali się obywatelami Związku Radzieckiego, a potem Litwy?

Biała plama w literaturze i językowe łamigłówki

Polskie publikacje naukowe niemal całkowicie milczą na temat losów polskich cymbalistów, którzy po 1945 roku zdecydowali się pozostać na dawnych Kresach. Wyjątkiem, który rzuca światło na tę zapomnianą grupę, jest książka Tomasza Nowaka „Tradycje muzyczne społeczności polskiej na Wileńszczyźnie. Opinie i zachowania”.

Prowadzenie poszukiwań tych artystów na własną rękę przynosi jednak fascynujące odkrycia, choć wiąże się z poważnymi trudnościami badawczymi. Największą barierą jest lituanizacja danych osobowych. Polskie imiona i nazwiska w oficjalnych dokumentach oraz litewskiej prasie były i są dostosowywane do zasad tamtejszej gramatyki i pisowni. Przykładowo wybitny cymbalista Piotr Kaczanowski w litewskich źródłach figuruje jako Piotras Kačianovskis.

Dzięki wnikliwej analizie litewskich artykułów prasowych i publikacji z lat 2002–2006 udało się zidentyfikować kilkunastu muzyków. Ogromne podziękowania należą się Tomkowi Nowakowi za udostępnienie jego cennych książek („Tradycje muzyczne społeczności polskiej na Wileńszczyźnie…” wraz z płytą CD oraz „Tradycyjna kultura taneczna Wileńszczyzny do 1939 roku”) oraz Piotrowi Fiedorowiczowi za uzupełnienie listy i przekazanie fotografii dwóch wileńskich cymbalistów.