W 1998 roku Polskie Radio opublikowało w ramach prestiżowej serii wydawniczej „Muzyka Źródeł” płytę kompaktową zatytułowaną „Kresy I”. Zgromadzony na tym nośniku materiał dźwiękowy stanowi unikalny zapis muzyki tradycyjnej z terenów historycznej Wileńszczyzny oraz Grodzieńszczyzny. Szczególne miejsce w strukturze tej publikacji zajmuje pięć archiwalnych nagrań instrumentalnych, prezentujących praktykę wykonawczą na cymbałach. Utwory te przedstawiają czworo depozytariuszy tej tradycji: Teklę Wincukiewicz, Jana Hołubowskiego, Bronisława Dowgiałłę oraz Konstantego Kuncewicza.
Seria „Muzyka Źródeł” jako fonograficzny zapis ginącego dziedzictwa
Wydawnictwo „Kresy I” wpisuje się w szerszy kontekst systematycznej, wieloletniej działalności dokumentacyjnej Polskiego Radia. Seria „Muzyka Źródeł” stanowi kolekcję fonograficzną, której nadrzędnym celem jest utrwalanie autentycznego folkloru muzycznego. Zgromadzone w tym zbiorze nagrania prezentują wykonania wiejskich kapel, solistów oraz śpiewaków ludowych, reprezentujących zróżnicowane dialekty muzyczne kraju – od Podhala, Beskidów (Śląskiego, Żywieckiego i Sądeckiego) oraz Kujaw, aż po Wielkopolskę, Lubelszczyznę, Podlasie, Kaszuby i Suwalszczyznę.
Poza rejestracją rdzennych tradycji polskich, antologia ta dokumentuje twórczość mniejszości narodowych i etnicznych zamieszkujących w granicach Polski (w tym Bojków, Łemków czy ludności ukraińskiej), a także polskich mniejszości kulturowych poza granicami państwa – m.in. w Argentynie i Brazylii. W obliczu naturalnego zanikania dawnych kultur lokalnych, seria ta stanowi świadectwo polskiej tożsamości kulturowej oraz źródło wiedzy o tradycyjnych tańcach takich jak polki, oberki, kujawiaki.
Sylwetki wykonawców i specyfika nagrań archiwalnych
Analiza zawartości płyty „Kresy I” pozwala na prześledzenie losów oraz indywidualnych stylów gry poszczególnych artystów, których nagrania zostały włączone do antologii:
-
Tekla Wincukiewicz (z domu Rodziewiczówna): Urodzona w 1929 roku w Półstokach, związana była z Ejszyszkami, gdzie w 1992 roku dokonano rejestracji jej repertuaru. Postać tej cymbalistki oraz specyfika jej techniki wykonawczej zostały uwzględnione w literaturze przedmiotu – m.in. w monografii Tomasza Nowaka „Tradycje muzyczne społeczności polskiej na Wileńszczyźnie” oraz w litewskim opracowaniu naukowym Mindaugasa Karčemarskasa „Cimbolai ir muzikavimo jais tradicija Lietuvoje” (Cymbały i tradycja grania na nich na Litwie).
-
Jan Hołubowski: Cymbalista oraz budowniczy instrumentów. Urodził się w 1908 roku w Piłokańcach, natomiast w wyniku powojennych migracji osiedlił się w Braniewie. Jego nagranie zamieszczone na płycie zostało zarejestrowane w 1977 roku podczas przeglądu w Płocku.
-
Bronisław Dowgiałło: Instrumentalista urodzony w 1910 roku w Łoźnikach. Po procesie powogennego przesiedlenia zamieszkał w Górowie Iławeckim. Album prezentuje w jego wykonaniu tradycyjny marsz weselny, nagrany również w 1977 roku w Płocku.
-
Konstanty Kuncewicz: Cymbalista zamieszkały w okresie powojennym w Giżycku. Urodził się w 1903 roku w Woźnicach, a zmarł w 1980 roku w Giżycku. Za swoją wieloletnią działalność na rzecz kultywowania muzycznych tradycji kresowych został uhonorowany Nagrodą im. Oskara Kolberga.
 |
| Okładka płyty |
Trzech spośród wymienionych wyżej nagrań archiwalnych można wysłuchać w zasobach internetowych pod adresem:
🔊 Polskie ludowe instrumenty muzyczne – Cymbały.
Dokumentacja ikonograficzna i problematyka identyfikacji źródeł
Do płyty „Kresy I” dołączono publikację broszurową, zawierającą materiał fotograficzny o charakterze dokumentacyjnym. Z punktu widzenia badań biograficznych mankamentem tej edycji jest brak fotografii przedstawiających wyżej wymienioną cymbalistkę oraz cymbalistów, których nagrania współtworzą album.
W zamian wydawca zamieścił zdjęcie innego, nieopisanego z nazwiska cymbalisty. Fotografia ta została wykonana w Mickunach w 1992 roku, a tożsamość uwiecznionego na niej cymbalisty pozostaje przedmiotem moich dalszych badań i weryfikacji.
 |
| Mickuny, 1992 r. |